Wouter Franssens begon met een blok klei in zijn kelder. Wat volgde, is een atelier dat verder gaat dan tegels en keramiek.

Er zijn mensen die hun werk doen. En er zijn mensen voor wie werk en leven zo door elkaar lopen dat er geen onderscheid lijkt te bestaan. Wouter Franssens is zo iemand.

Wanneer sloeg de vonk over? Waarom besloten hij en zijn broer Tom om niet langer tegels te leggen maar ze zelf te maken? “Een tiental jaar geleden. Gewoon het idee: zou het niet cool zijn om zelf een tegel te kunnen maken?”

Van vloerder naar maker

De familie Franssens heeft wortels in de tegelwereld die meer dan veertig jaar teruggaan. Hun vader startte Vloeren Franssens, vandaag nog altijd een gerespecteerde naam voor de aankoop en plaatsing van vloer- en wandtegels. Wouter en zijn broer Tom groeiden op met dat erfgoed en met een groeiend besef dat een tegel meer is dan iets om op te lopen of spatten tegen te houden.

Toen hij zelf nog vloerde, was er bij Wouter iets dat knaagde. De zin om niet alleen te installeren, maar ook om te creëren. “We hadden zin om echt iets te maken.” Samen met Tom richtte hij Atelier Franssens op. Waar Vloeren Franssens voor architecten en bouwers de beste tegels selecteert en plaatst, zet het atelier in op maken: handgemaakte tegels, lavabo’s op maat, keramische objecten, en ondertussen ook glas. Alles vertrekt vanuit de ruwe grondstof. Alles begint bij nul. Of beter: bij klei.

De kelder als labo

“We hadden al eens geprobeerd om cementen tegels te maken, maar dat was een beetje te omslachtig. En dan zijn we eigenlijk begonnen – een blok klei gekocht, en daar in mijn kelder, bij mij thuis, tegeltjes gemaakt, een oventje gekocht, en zo stelselmatig proberen, proberen en proberen.”

Het is een aanpak die ook vandaag nog het DNA van Atelier Franssens bepaalt. Niet de weg van de minste weerstand. Niet vasthouden aan wat bewezen is. Maar wel onderzoeken, testen, en als het mislukt: opnieuw beginnen, weer een ervaring rijker.

“We werken met klei, en klei durft je al eens op het verkeerde been te zetten. We hebben nu al heel veel ervaring, maar toch. Iedereen die al eens een workshop keramiek cadeau kreeg, weet dat, en ook voor ons is het niet anders: je weet nooit echt exact wat er uit de oven gaat komen. Dat maakt het altijd superspannend. Zeker voor ons. Wij tasten continu de grenzen van de stiel af en durven verdergaan dan vele anderen”, lacht hij. “En daardoor durft er al eens iets mislukken.”

Voor glazuren is er geen kleurenwaaier

Tegelmakers werken niet zoals schilders met een kleurenkaart. De glazuren die de tegels hun karakter geven, zijn wispelturig. “Glazuren zijn een chemische samenstelling van verschillende grondstoffen die op een bepaalde temperatuur beginnen te smelten. Dat vormt de glaslaag op jouw tegel of keramisch object. Het vraagt jaren ervaring om die onvoorspelbaarheid enigszins te temmen.” Valt het dan meestal tegen of krijg je soms ook een onverwacht mooi effect, een textuur die niemand had zien aankomen? “Soms wel, maar meestal lukt het dan de tweede keer toch niet meer. Het is heel moeilijk om daar een constante in te houden.”

Het is de spanning die bij het vak hoort. En die Wouter niet zou willen missen. “Ik hou van dat proberen en experimenteren.”

Out of the box denken, samen met architecten die hetzelfde doen

Atelier Franssens werkt nauw samen met architecten en interieurontwerpers. Niet op de manier waarop een leverancier samenwerkt met een klant, maar als creatieve partner. “Maatwerk is onze sterkte. De architect komt toe met een idee. Dan kijken wij wat er mogelijk is. Het feit dat we een achtergrond als installateurs hebben, maakt dat we creativiteit kunnen afstemmen op de praktijk.”

Architect Benoît Vianen was een van de eersten die met Atelier Franssens durfde werken, toen de broers nog maar nauwelijks gestart waren. “Hij is eigenlijk een van de architecten die het mee op gang gebracht heeft.” Vianens manier van werken – een tegel benaderen op een manier die andere architecten niet doen – sluit perfect aan bij wat Wouter zelf zoekt. Samen pushten ze de grenzen van wat mogelijk leek. “Met zulke architecten kunnen werken is interessant. Samen met hen geven we met tegels een extra dimensie aan ruimte. Kan je dat in een ander formaat maken, in een andere kleur, met afgeronde randen? Andere vormen, texturen en kleuren kunnen samen echt iets bijzonders doen.”

Het resultaat dat Wouter het meest bijblijft, is nog niet publiek te zien geweest. “In een vakantiehuis in de Ardennen maakten we een bar in de vorm van een boomstam. In keramiek. Ik heb de basis letterlijk afgedrukt van een echte boom op de boerderij van mijn schoonouders. Dan omgezet in siliconen en helemaal gebogen uitgewerkt. Het resultaat is fenomenaal. En dat heeft niets meer met een tegel te maken. Dat is objectmatig. Dat is bijna kunst eigenlijk.” Hij aarzelt even en corrigeert zichzelf: “Maar het is en blijft ambacht. Ik ben geen kunstenaar.”

Ambacht, geen kunst

Dat hij het begrip ‘kunst’ met terughoudendheid gebruikt, zegt veel over Wouters karakter. Hij is iemand die maakt. Die in het atelier staat. Die de klei voelt, die de oven kent, die begrijpt waarom iets mislukt en hoe je het de volgende keer anders aanpakt. Zijn broer Tom vult de commerciële kant in en voor Wouter is het atelier zijn thuis. “Eigenlijk doe je zo’n interview beter met mijn broer. Die kan dat allemaal veel mooier vertellen. Ik ben de ambachtsman uiteindelijk”, relativeert hij zijn rol.

Atelier Franssens groeit. Naast unieke tegels worden er vandaag ook heel veel lavabo’s gemaakt. Uit gipsen mallen. In kleine series of unieke stukken op maat. Naast keramiek is er nu ook glas als volwaardig materiaal. “We willen daar vooral objecten in maken. Er werd al een smeltoven geïnstalleerd. En we investeren in verdere uitrusting van de glasblazerij. Dat vraagt opnieuw een heel andere manier van werken. Glas is heel stug om iets mee te maken. Dat blijft technisch uitdagend.”

“Het gaat nu over keramiek en glas, maar we exploreren ook wat er kan met brons, messing en hout. Het mag altijd breder gaan voor ons. Er staat ‘We make tiles’ onder ons logo op de website, maar het gaat veel verder. Wij zijn geen tegelfabriek. Ik zie ons meer als een creatieve studio.”

Inspiratie is overal

Wie Wouter vraagt waar zijn inspiratie vandaan komt, krijgt een antwoord dat de breedte van zijn nieuwsgierigheid onthult.

“Inspiratie is overal. Dat kan een betonnen brugpijler zijn die ik langs de autosnelweg zie. Dat is al eens input geweest om een tegel te maken. En de natuur, uiteraard. Maar ook het werk van andere ambachtslui. Dikwijls uit andere sectoren. Ik vind het ook altijd heel inspirerend om ons werk te zien in contexten waar ze samengaan of contrasteren met creaties van anderen. Dat spanningsveld is heel interessant.”

Maar nog meer dan door het finale uitzicht van hun tegels, lavabo’s en andere objecten, is Wouter gefascineerd door het begin. “Experimenteren is eigenlijk het liefste wat ik doe. Niet goed weten wat er gaat gebeuren, maar echt nieuwe dingen proberen. En mislukken? Dat hoort erbij.” Er is geen handleiding voor wat ze bij Atelier Franssens doen. Geen voorgangers om van af te kijken. “Vaak doen we dingen die ons nog niet zijn voorgedaan. Het is altijd maar blijven proberen, blijven zoeken. Wij doen dingen die een ander niet doet. Daar hangt altijd een risico aan vast. We leren er altijd uit. Altijd.”

Naast het maatwerk heeft het atelier ook een eigen collectie. Een van de meest bijzondere realisaties daarin is de Lunar tile collection, ontworpen door modeontwerper en keramist Wouter Hoste. De Lunar-tegels putten inspiratie uit het maanoppervlak — het spel van licht en schaduw, de aantrekkingskracht van het onbekende. Het zijn tegels die tegelijk aards en buitenaards aanvoelen, zoals alleen handgemaakt werk dat kan.

Klein atelier, internationale aanwezigheid

Alles wordt gemaakt in Beernem en rechtstreeks besteld in het atelier. In België liggen hun creaties nergens in een winkel. Maar het verhaal stopt niet aan de landsgrenzen. In Zwitserland is er een verkooppunt. In Australië – in Melbourne en Sydney – verdeelt het bedrijf Lohas de tegels en lavabo’s van het atelier. “Die mensen van Lohas zijn gek op klei. Die zijn bij ons in Beernem op bezoek geweest en die vonden dat heel cool en tof”, zegt Wouter over zijn Australische partners. En dan, met een lach: “Australië klinkt heel ver en onbereikbaar om lavabo’s naartoe te verschepen. Maar het werkt voor hen en voor ons.”

Een stap die veel waard was

Als Wouter terugblikt op de beslissing om van vloerder naar maker te worden, klinkt er geen twijfel in zijn stem. Alleen bevestiging. “Dat is een stap die me veel deugd gedaan heeft.”

Het is de eerlijkste manier om iets te zeggen over wat passie met een mens doet. Niet in grote woorden. Niet met een verhaal dat door marketeers is bedacht. Maar in de simpele vaststelling dat je op de plek staat waar je moet zijn – met klei aan je handen, bij een oven die zijn gang gaat, en met in je hoofd de vraag: wat gaan we nu ’s proberen?