“
Een papieren plan of digitale presentatie als eindpunt? Dat vindt Lieve De Cock, oprichter van het stedenbouwkundig bureau LiPS, zonde. Met een open blik stelt ze telkens dezelfde vragen: welk leven willen we op deze plek creëren? Voor wie specifiek? Welke ruimtelijke ingrepen zijn nodig? En ze zet zich ook in om die ambitie zoveel mogelijk in de praktijk om te zetten.
De vier letters in de naam van haar bureau vatten haar missie samen: LiPS staat voor Life, People en Space. Zelf ziet ze zich als bruggenbouwer tussen dat leven, de mensen en de ruimte.
Lieve studeerde architectuur in Gent en stedenbouw in Leuven. Ze werkte veertien jaar bij Eurostation, het voormalige studie- en ontwikkelingsbureau van de Belgische Spoorwegen. Daar deed ze niet enkel ervaring op in het managen van complexe projecten en ontwerpen van slimme, gedragen oplossingen. Ze leerde er ook om te gaan met maatschappelijke en politieke drijfveren en deze via dialoog in te zetten ten voordele van het te realiseren project. Dat deel van het werk begon haar meer en meer te intrigeren. In 2017 richtte ze LiPS op, een advies- en studiebureau dat intussen uitgegroeid is tot een internationaal team met projecten in België, Nederland, Roemenië, Polen en Japan. Masterplanning, beeldkwaliteitsplannen, potentieelscans, landschapsontwerp, beleidsvisies, … Het aanbod groeit, maar de kern blijft dezelfde: ruimte inzetten als bondgenoot van een maatschappij in continue verandering.
Het vlindermodel
Om de professionele mantra van LiPS te verbeelden gebruikt Lieve de metafoor van een vlinder. Het lijfje van die vlinder bestaat uit drie stappen – we dream, draw en do. Veel bureaus leggen het potlood neer na de brainstorms en de tekentafel. Bij LiPS is de laatste stap minstens even belangrijk. “Een papieren plan mag geen einddoel zijn”, zegt Lieve zonder aarzelen. “Van die gedachte word ik zelfs een beetje zenuwachtig.” Het is een overtuiging die LiPS van bij het begin onderscheidde: het bureau begeleidt projecten van pril idee tot uitvoering, zodat de kwaliteit van wat gedroomd en getekend wordt, ook werkelijk wordt gerealiseerd, échte impact heeft.
Maar een vlinder vliegt niet zonder vleugels. Naast dat lijfje van dream, draw en do zijn er twee vleugels die het geheel in beweging brengen. De eerste is dive: het grondig verkennen van een site en je onderdompelen in het potentieel ervan. Hier komen heel wat disciplines samen: “Je moet niet alleen kijken naar de ruimtelijke draagkracht, maar ook naar de sociale, ecologische en economische meerwaarde. Te veel ontwerpers vinden die economische realiteit een vies woord,” legt Lieve uit. “Maar als je dat negeert, worden je plannen nooit gebouwd.”
De tweede vleugel is dialogue. Je moet praten en – misschien nog veel belangrijker – luisteren. Naar private en publieke partners, maar ook naar de buurt. En dit door een veilige sfeer te creëren waarin open, in vertrouwen en met respect voor elkaar kan worden overlegd. Zo kan je samen een verhaal schrijven én uitrollen. “Als je weet dat bijna alles wat we doen in de ruimte te maken heeft met transformatie, dan is dat niet alleen technisch. Het gaat over de mensen en hun leven. Dat maakt dat er emoties bij komen kijken. Vooringenomenheid ook. En angst voor verandering.” Die angst voor verandering is iets waar Lieve geregeld mee wordt geconfronteerd. Dan vallen wel eens de termen NIMBY – Not In My Backyard – en de nog drastischere variant, BANANA – Build Absolutely Nothing Anywhere Near Anyone. Mensen houden niet van verandering, zegt Lieve, vooral omdat ze willen veiligstellen wat ze kennen. Maar als iedereen vasthoudt aan wat vandaag bestaat, geraken we nooit aan de 450.000 extra woningen die Vlaanderen tegen 2050 nodig heeft. Dan loopt de ruimtelijke transformatie achter op wat de maatschappij vraagt.
Fixatie is de ondergang van innovatie
LiPS werkt vanuit een mastermindset, waarbij elke site wordt benaderd als een persoon. Een plek met een geschiedenis, gevoeligheden en dromen. Bij het vooruitblikken naar de toekomst van een plek vertrekken ze niet van waar gebouwd mag worden, wel beginnen ze bij de leegte. Het lijkt contradictorisch, maar als Lieve er dieper op ingaat, wordt het helder. Welke open ruimte willen we bewaren? Waar bewegen de mensen zich? Wat zijn de groene assen, de pleinen, de verbindingen? Die leegte wordt het kader en de bouwvelden volgen als vanzelf als een negatief van dat raamwerk.
“De historische stadsstructuur krijgt haar identiteit door pleinen, parken en straten,” legt Lieve uit. “De bouwvelden errond zijn veel flexibeler in invulling. Woonruimte, werkplekken, winkels, horeca veranderen doorheen de tijd. Maar het raamwerk, die pleinen en parken waar mensen elkaar ontmoeten, in beweging zijn en zich ontspannen, dat blijft.” Die evolutieve flexibiliteit rond de open ruimte is voor Lieve de sleutel voor toekomstrobuuste ontwikkeling, die kan inspelen op de onvoorspelbaarheden in de tijd. “Dat is vastleggen wat moet en loslaten wat mag.”
Dat geldt ook voor de regels. Vlaanderen is zwaar overgereguleerd, vindt ze. Regels overlappen elkaar op lokaal, provinciaal en Vlaams niveau. Vaak zijn ze ook niet meer afgestemd op de uitdagingen van vandaag: vergrijzing, kleinere huishoudens, afnemende koopkracht, stijgende woonlasten, renovatiedruk, migratiedruk vanuit steden naar de rand. “Om het fenomeen van ‘transformatie blokkeren’ te veranderen naar ‘transformatie sturen’ is écht leiderschap nodig. Beleidsmakers die keuzes maken vanuit een onderbouwde, geïntegreerde visie die verder reikt dan de legislatuur en die deze standvastig uitrollen… en zich hierbij niet laten afleiden door de ‘luidste roepers’. Leg enkel in regels en procedures vast wat moet,” adviseert Lieve, “en laat los wat mag. Zo gaan we samen innovatief kunnen inspelen op wat onze maatschappij vandaag en morgen nodig heeft.”
Kruisbestuiving over grenzen heen
LiPS werkt bewust internationaal. In Nederland begeleidt het bureau de ontwikkeling van Waterzande, een opgetild dijkdorp aan de Westerschelde. In volle woningcrisis ontstaat daar een fossielvrij duurzaam dorp voor wie graag in Zeeuws-Vlaanderen blijft of komt wonen. In Roemenië ontwerpt én bouwt LiPS met Liziera de Lac een nieuw klimaatrobuust dorp vlakbij Boekarest. “Naast het overkoepelende Masterplan en Beeldkwaliteitsplan hoort daar ook het landschapsontwerp bij, wat echt een heel fijne combinatie is. Concepten als gedeelde buurttuinen, groene corridors met sportinfrastructuur, ruimte voor water en aandacht voor zachte mobiliteit zijn daar volstrekt nieuw. Het geeft veel voldoening om dat te kunnen introduceren met oog op sociale cohesie en klimaatrobuustheid.” In Japan stelde Lieve vast dat bezwaarprocedures daar niet of nauwelijks bestaan, maar dat er bijvoorbeeld ook veel minder aandacht is voor duurzaamheid. “Woontorens staan er superdicht bij elkaar. Daglicht en privacy worden daar heel anders benaderd. Maar binnen die cultuurgebonden verschillen blijft het altijd om de relatie tussen mens en omgeving gaan.”
“Wat we in België zo gewoon vinden – die gelaagdheid van ontwerpen, hoe we omgaan met gedeelde ruimte en gemeenschapsvorming – dat is niet overal vanzelfsprekend,” zegt Lieve. Als bruggenbouwer is het essentieel om de lokale cultuur te begrijpen. Gewoon kopiëren is uit den boze, dat zou ook niet werken. Het bureau probeert aan kruisbestuiving te doen en interessante concepten in de plaatselijke realiteit te integreren. Lieve werkt samen met collega’s van overal in Europa. Het internationale team houdt haar wakker, haalt haar uit geijkte patronen, stelt de vanzelfsprekendheden in vraag. “Dat voedt ook het enthousiasme om te blijven doen wat ik nu al 25 jaar doe.”
Lieve geniet ervan om samen te kunnen werken met gepassioneerde experts én warme mensen – architecten, landschapsontwerpers, sociologen, mobiliteitsspecialisten, economen. “Wij zijn een compact bureau, dat de verbindende spil vormt van een boeiend en bloeiend ecosysteem. Samen hebben we de slagkracht van een grote speler, maar zonder de bureaucratie van een logge structuur. De mensen in dat netwerk zijn allemaal ondernemers. Als er een klik is, gaan die er samen met ons 100% voor.” Deze betrokkenheid van alle stakeholders is de sleutel om de stap van een wij-verhaal naar een wij-project te garanderen.
“Mijn gedrevenheid is een vloek en een zegen”
Wat drijft je om dit 25 jaar vol te houden? Om te blijven strijden tegen bezwaarprocedures, regelneverij en NIMBY-reacties? Lieve antwoordt zonder aarzelen: mijn passie is een combinatie van verantwoordelijkheidsgevoel, emotie en discipline.
Het verantwoordelijkheidsgevoel zit in de schaal. “Ik wou eerst iets met interieur doen, zette dan mijn zinnen op architectuur, en besefte ten slotte dat stedenbouw de laag is waar de grootste impact wordt gemaakt. Wij denken als we iets ontwerpen aan de kleinkinderen van de kleinkinderen. De ruimte die vandaag vorm krijgt, bepaalt hoe mensen morgen leven. Bij het schetsen voel je het leven, hoor je spelende kinderen, zie je senioren die genieten van een babbeltje, ruik je het landschap, fiets je zelf doorheen de site…”
De emotie zit in Lieves persoonlijke overtuiging dat inclusiviteit de sleutel is voor een beter functionerende maatschappij. “Dat is iets wat mij diep raakt. Ik gruw van de polarisatie die nu overal lijkt te regeren, van hoe onze wereld in een links en een rechts wordt gesplitst. Ik wil werk maken van plekken waar inclusiviteit de basis is, waar iedereen een plaats kan vinden en samen kan leven.”
En de discipline? Mensen die met haar werken, omschrijven Lieve als iemand die zich als een pitbull kan vastbijten in een dossier. Ze laat niet los wanneer de opmerkingen binnenstromen. Ze wandelt met plezier nog een keer extra met politici of buurtbewoners door een 3D-model om hen te laten ervaren wat een hoogte-accent doet met een straat. “Ik ben heel betrokken, dat is zo. Die gedrevenheid is een vloek en een zegen,” zucht Lieve. “Je laat niet los, maar je neemt ook alles persoonlijk. Veerkracht is het geheime medicijn.” Dan glimlacht ze: “Af en toe wat minder alles opnemen als een spons zou goed zijn voor mijn welzijn. Maar misschien slechter voor het werk. En ik doe het allemaal zo ontzettend graag.”
Als we na het interview nog napraten aan de deur van het kantoor, zien we plots een citroengeel vlindertje voorbijfladderen: nog eentje die onderweg is naar nieuwe ruimte – dreaming, drawing en doing.
Project in de kijker
Eén van de projecten waar LiPS zijn ambities het meest concreet samenbrengt, is de transformatie van een grijze retailsite in Zwijnaarde.
Masterplan Zwijnaarde: van asfalt naar dynamische korrelknoop
Aan de Ringvaart in Zwijnaarde, vlak bij de R4 en dicht bij een groene as in de stad Gent, ligt een uitgestrekte, grijze site waar je vandaag Delhaize en MediaMarkt vindt. Het is een monofunctionele plek met meer beton en asfalt dan persoonlijkheid. LiPS ziet er een heel ander potentieel in.
Het masterplan dat LiPS voor deze site uitwerkt in opdracht van Imroder, is een schoolvoorbeeld van de mastermindset waar Lieve over praat. De site grenst aan een schoolgebouw van Instituut Bert Carlier. Waar de zone Delhaize-MediaMarkt en Bert Carlier vandaag rug aan rug liggen, droomt LiPS van een donutfiguur: twee sites die elkaar omarmen rond een gedeelde, verbindende open ruimte in het midden.
Die open ruimte is het vertrekpunt. LiPS werkt er met wat ze een dynamische korrelknoop noemen. Deze term uit de Gentse stedenbouwpraktijk krijgt hier een heel concrete invulling. De omliggende groenstructuren worden aan elkaar gehaakt tot een levendig mozaïek van publieke, semipublieke en private ruimtes. Vanuit dat open raamwerk worden de bouwvelden bepaald. De randen van de site worden versterkt ten opzichte van de omliggende bebouwing. De plint van de gebouwen combineert commerciële functies met buurtondersteunende voorzieningen. Denk aan de bakker, de kapper en andere kleine winkels en dienstverleners die een wijk levend houden. Daarboven verschijnt een band met werk- en woonfuncties, gericht op studenten. En op twee strategische plekken komen hoogte-accenten die als iconische bakens de site en de stad een nieuw gezicht geven.
Het resultaat is wat LiPS een O.M.A.-programma noemt: Ochtend, Middag en Avond levendig en gebruikt. Het wordt een programmatorische lasagne waarbij de lagen horizontaal op elkaar worden gestapeld en waardoor de site 24 uur actief blijft. Op elk uur van de dag anders ingevuld, maar nooit leeg zoals de parkeerplaatsen van de winkelketens dat nu na sluitingsuur wel zijn.
De Ringvaart die de site begrenst is geen handicap, maar een troef. Het creëert afstand en openheid, waardoor de stedelijke figuur van ver leesbaar wordt. De site opent zich aan de andere kant naar de wijk en nodigt uit om er te werken, winkelen, ontspannen en ontmoeten.
De plannen voor Zwijnaarde zijn nog niet af. De gesprekken tussen LiPS, Imroder en de stad Gent lopen nog en er wordt druk aan de timing gewerkt. Maar dit is nu al een schoolvoorbeeld van hoe LiPS een grijze site kan transformeren tot een plek waar leven, mensen en ruimte samenvloeien.